Overheden

Figuur3.1_1_impressie_zwerfnatuur_OVW-1280x905.jpg

Groots gebaar op de grens van cultuur en natuur

OostvaardersWold

Edelherten moeten weer vrij kunnen trekken van natte, grazige weiden naar droge, beschutte bossen. Die mogelijkheid wil men creëren met de ontwikkeling van het OostvaardersWold in Flevoland. Een robuuste verbinding tussen de Oostvaardersplassen en de Veluwe.




Oostervaardersplassen ontsloten

Dienst Landelijk Gebied en Enno Zuidema Stedenbouw werkten, in opdracht van de provincie Flevoland, samen aan deze ontwerpopgave van formaat. NEXT Architects ontwierp bijzondere ‘kunstwerken’: bruggen, viaducten en ecoducten.

In de rechtlijnige polder zocht de provincie naar een natuurlijke vormentaal. Van slingerende beken, eindeloze bossen tot moerassige vlaktes. Edelherten mogen overal komen, andere ‘grote grazers’ slechts op een aangewezen deel.

Natuur en infrastructuur vormen een inventief vlechtwerk van natuurbruggen en faunapassages. De verkeersdeelnemer beleeft, het trekkende wild overleeft. Een uniek gebied in Nederland.



Deltanatuur

Van oost naar west is het OostvaardersWold de schakel tussen landbouw in het oosten en de bebouwing van Almere Oosterwold in het westen. Van noord naar zuid, van de laaggelegen en natte Oostvaardersplassen naar de hoge, droge Veluwe.

Twee slingerende watergangen, waarvan de bochtstralen de standaardmaat van de landbouwkavels volgen, wijzen runderen en paarden de weg. Naar het noorden vertakken ze zich tot een ‘delta’ met rietmoerassen en natte graslanden, foerageergebied voor de kiekendief. Terrein voor de struinende natuurliefhebber.

De westelijke rand heeft een gevarieerd reliëf en leent zich daarmee bij uitstek voor avontuurlijk recreatief gebruik. Mountainbiken, overnachten, wandelen of uitkijken over de weidse vlaktes met langstrekkend wild.







Resultaat

Het intensieve ontwerpproces leverde een structuurvisie en een beeldkwaliteitsplan op, met een eigen gezicht voor de bruggen, viaducten, ecoducten en meubilair. Op basis hiervan hebben we een gedetailleerd inrichtingsplan opgesteld, met leefgebieden voor tal van planten en dieren. En met mogelijkheden voor ondernemers en recreanten.

Om verschillende redenen werd het OostvaardersWold uiteindelijk niet aangelegd. Wel zijn enkele van de fietsbruggen bij Almere en Zeewolde gerealiseerd. Andere projecten om de ecologisch rol van het OostvaardersWold te vervangen zijn inmiddels opgestart. Als Hofstra|Heersche spelen Jan Heersche en Niels Hofstra ook bij deze projecten een rol.











  • Kenmerken
Kenmerken

OostvaardersWold

Locatie: Flevoland

Opdrachtgever: Provincie Flevoland

Opdrachtnemer: DLG

Partners: Enno Zuidema Stedenbouw, NEXT architecten, Staatsbosbeheer, Gemeente Almere

Status: Definitief ontwerp. Delen uitgevoerd.

Periode: 2009-2010

Thema: Nieuwe natuur.


Groots gebaar op de grens van cultuur en natuur.



DSC0405-1280x850.jpg

Windturbines als onderdeel van het landschap

Landscape & Wind Park

Hoe gaan we om met de plaatsing van grote windturbines in het landschap? Deze vraag roept elke keer weer discussie op. Als wetenschappelijk opgeleide landschapsarchitecten in spe gingen Jan Heersche, Liezelotte Nagtegaal en Martijn Franssen op zoek naar een antwoord. Het werd hun afstudeeronderzoek, onder begeleiding van Rudi van Etteger en Frank Stroeken.


Aanpak

Het lot van windturbines is dat ze vaak op plekken langs snelwegen en bij bedrijventerreinen worden geplaatst. Zelden worden ze ingezet om een landschap te creëren, om een daad te stellen. Door het wegstrepen van locaties worden windturbines alleen op minder waardevolle plekken geplaatst. De plek wordt zo nog minder waardevol, de windturbine wordt vervolgens geassocieerd met deze plek. We noemen dit de ‘negatieve plaatsingsstrategie’. Dat kan en moet volgens ons anders. Laat het landschap leidend zijn bij het plaatsen van windturbines.







Toerist in eigen land

In landen als Duitsland en Denemarken lukt het wel om grote windparken te realiseren zonder dat bewoners zich er al te sterk aan lijken te storen. Voor ons aanleiding om gedurende een rondreis van drie weken twintig windparken in Nederland, Duitsland en Denemarken te onderzoeken. Met een vooraf opgestelde lijst met toetsingspunten, topografische kaarten en geprepareerde routes met vooraf bepaalde fotopunten is voor elk windpark vergelijkbare informatie verzameld. In het veld en bij de verwerking van de gegevens hebben we zo geprobeerd te achterhalen wat de invloed van landschapselementen als bos, houtwallen, bebouwing, hoogspanningsleidingen en andere windparken is op de perceptie van een windturbine. Ook is gekeken naar de invloed van de lay-out van het windpark op de manier waarop mensen naar windturbines kijken.



Aansprekende concepten

Het veldwerk en de analyse van de verzamelde gegevens verschaften een schat aan informatie. Zo kan het raadzaam zijn om bij de aanwezigheid van beplanting te kiezen voor een afwijkende rotordiameter. De vormgeving van de voet van de turbine en de onderhoudswegen bepalen voor een belangrijk deel de manier waarop mensen tegen de gehele turbine aankijken. Kleinschalige landschappen lenen zich, uit landschappelijk oogpunt, prima voor het plaatsen van windturbines.







Toerist in eigen land

Deze en nog veel meer bevindingen legden we vast in een omvangrijk boekwerk en verwerkten we in een plaatsingsstrategie voor windparken, waarbij het landschap de basis is.

Het afstudeerwerk is genomineerd voor de Archiprix en aangeboden aan de toenmalige Rijksadviseur voor het landschap, Dirk Sijmons. Nog steeds ontdekken we dat onze bevindingen van toen ook nu nog van toepassing zijn, ondanks de groei van de nieuwe generaties windturbines.





  • Kenmerken
Kenmerken

Landscape and Wind Park

Locatie: Nederland

Opdrachtgever: Afstudeerwerk WUR

Partners: Liezelotte Nagtegaal, Martijn Franssen

Status: Prijsvraag Stimuleringsfonds

Periode: 2017

Thema: Energie. Landschap.


Strategieën voor de plaatsing van windturbines in het landschap



Horsterwold_20140513_3949-1280x853.jpg

Transformatie van overzichtelijk productiebos naar avontuurlijk natuurgebied

Horsterwold

Het Horsterwold is een van de grootste aaneengesloten loofbossen van Nederland. Het Horsterwold is in de laatste jaren omgevormd van een min of meer massieve bosopstand naar een meer open en divers bos met meanderende waterpartijen.


Dwalen door de wildernis

Waar zou je beter van rust en ruimte kunnen genieten? Je deelt het bos alleen met reeën, wilde paarden, damherten en vossen en vogels. Er ligt een prachtig netwerk van paden en routes voor je klaar. Ontdek ze met de fiets, lopend, te paard of vanuit de kano. Of ga mee met een van de safaritochten die Staatsbosbeheer hier organiseert, te voet, te water of in de ecokar.







Unieke natuur

De bosomvorming heeft geresulteerd in hogere natuurwaarden en biodiversiteit. Dit komt voort uit de grotere diversiteit aan leefgebieden die zijn ontstaan door de toevoeging van openheid, overgangen, randen en open water. Deze leefgebieden bieden de potentie voor de ontwikkeling van een laagveenachtige flora en fauna. In dit natuurlijke systeem zijn toppredatoren als de zeearend karakteristiek en kan ook de bever invloed hebben op het landschap.



Bijzondere beleving

Als kers op de taart heeft ook de bestaande uitkijkheuvel Horsterberg een opknapbeurt gekregen. Deze bestaat uit de inrichting van een fraai uitgewerkte verblijfsruimte met meer zitgelegenheid en beschutting. Daarnaast is de oorspronkelijke Horsterberg uitgebreid met een nieuwe en meer beschutte uitkijkheuvel. Hierop is door Staatsbosbeheer een uitkijktoren geplaatst. In samenwerking met architecte Geerke Frederik van de Grontmij hebben we tot slot een vogelkijkhut ontworpen. Kijken zonder gezien te worden!






Horsterberg als middelpunt

De Horsterberg is meer dan een eindpunt. Natuurlijk zal een deel van de bezoekers, zeker mindervaliden, naar de Horsterberg komen om daar een poos te verblijven en van het uitzicht te genieten. Een deel van de mensen zal echter vanaf de Horsterberg beginnen met een struintocht. Daartoe leent de plek zich ook uitstekend. Rondom de Horsterberg liggen verschillende struinroutes, die in verschillende richtingen uiteen waaieren.

Veel meer dan nu het geval is zou de Horsterberg ook als knooppunt in deze struinroutestructuur kunnen functioneren. Dat bekent ook dat bezoekers verleid kunnen worden om te struinen, ook als dat eigenlijk niet het doel van het bezoek was. Zo is het heel goed denkbaar dat een bezoeker die normaal gesproken via het betonpad heen en terug zou lopen, op de berg in de verleiding wordt gebracht om juist door de natuur terug te lopen en op die terugweg de Tuurtoren nog even aan te doen.




Aspect image
Aspect image
Aspect image
Aspect image




Beeldhouwen in klei

De eerste fase van de transformatie bestaat uit ‘beeldhouwen’ in de bestaande berg. Terwijl de huidige betonnen omgang op de top in tact blijft wordt in de flank van de berg een nieuw niveau toegevoegd. Dit nieuwe niveau zorgt voor een prettige verblijfplek. Hier kan de bezoeker zitten met de zon in het gezicht en de dekking van een talud in de rug. Bij guur weer zorgt het lager gelegen niveau voor beschutting. Tegelijkertijd is het een andere ‘ruimte’ dan de top, die hoger ligt en van waar de bezoekers een vrij uitzicht houden.

In het verlengde van de aanleg van een nieuw niveau in de flank wordt een drietal trappen aangelegd. Deze trappen vervangen de huidige trap en zijn breder, waardoor ze tevens zitgelegenheid bieden. Iedere trap benadrukt een struinrichting die de bezoeker kan kiezen. Zo staat één van de trappen aan de basis van een kort ommetje naar de Tuurtoren. De route is niet veel langer, maar voegt wel een dimensie aan de wandeling toe. Een tweede trap vormt het startpunt van een struinroute naar de vogelkijkhut met, eventueel, een vervolg naar het deel van het Horsterwold ten noorden van de Flediteweg. Tot slot is er nog de mogelijkheid om naar de ‘Zevenhorst’ of paalkampeerplaats Campanula te struinen. Daartoe is een derde trap het beginpunt. Het aanbrengen van de drie trappen positioneerd de Horsterberg duidelijk als knooppunt in het netwerk van struinroutes.







  • Kenmerken
Kenmerken

Horsterwold en Horsterberg

Locatie: Zeewolde, Flevoland

Opdrachtgever: Provincie Flevoland en Staatsbosbeheer

Opdrachtnemer: DLG / Hofstra|Heersche landschapsarchitecten.

Partners: Staatsbosbeheer

Status: Deels uitgevoerd

Periode: 2012-2017

Thema: Natuur. Recreatie. Uitvoering. Buitenruimte.


Spectaculair gevormd uitkijkpunt biedt recreant plekje op de eerste rang